Castro da Saceda
Concello de Cualedro · Patrimonio
A Cidá daSaceda
Un poboado fortificado da Idade do Ferro erguido sobre un outeiro rochoso, entre a fría Serra do Larouco e a cálida depresión do Támega. Tres murallas, tres recintos e novecentos anos de vida nun dos castros mellor conservados de Galicia.
Esquema interpretativo dos tres recintos · preme cada anel
- 798 mde altitude sobre
o outeiro rochoso - s. VI a.C.
— I d.C.séculos
de ocupación - 3recintos
amurallados - 2011Ben de
Interese Cultural
«Erguidas e imponentes, como si aún tuvieran vidas y bienes que guardar»Xosé Taboada Chivite, sobre as murallas da Saceda
As dúas vidas do castro
Primeiro a madeira,
despois a pedra
A Cidá da Saceda non se construíu dunha vez. Entre a primeira cabana de ramas e barro e o poboado de pedra que hoxe se percorre pasaron máis de cinco séculos.
A ocupación comeza nos inicios da Idade do Ferro sobre os afloramentos graníticos da croa, a plataforma máis elevada do xacemento. Daquela as cabanas construíanse con materiais perecedoiros: dese momento consérvanse sementes, madeiras carbonizadas, ramas e o barro das paredes.
Un broche de cinto e unha doa oculada de orixe púnica sitúan o final deste primeiro poboado arredor do século V a.C. A muralla da croa, apoiada nas rochas naturais, é a máis antiga das tres.
O poboado medra cara ao oeste con dous antecastros que chegan a cuadriplicar o espazo orixinal. As construcións de madeira deixan paso a cabanas de pedra, e ábrese unha rúa central para organizar o acceso ao novo barrio.
As cabanas da Saceda miden de media entre 3,5 e 4 m, fronte aos 5,5 m doutros poboados centrais, e non existen aquí as habituais casas-patio: cada familia posuiría varias construcións repartidas en distintos niveis do terreo socalcado.
Tres murallas para tres recintos
O elemento visual
máis significativo
A máis antiga protexe a croa e puido levantarse na primeira fase de ocupación, apoiándose nos afloramentos naturais. As outras dúas corresponden a un momento posterior, entre os séculos II e I a.C. O aparello é maioritariamente poligonal, aínda que hai sectores resoltos de forma helicoidal.
Fóra da terceira muralla documentáronse cabanas petrificadas e restos de tégula: arredor dela levantouse un vicus ou aldea romanizada que xa non precisaba defensas colosais.
A porta norte
A máis monumental das tres. Aparece flanqueada por dúas torres en forma de proa de barco, unha delas protexida por un corpo rectangular na cara interior da muralla. É unha porta en clavícula: obriga a entrar de forma indirecta, o que permitía reforzar a defensa desde dentro. Conserva un firme lousado que penetra no recinto.
Escavada en 1983
Unha porta ciclópea
O acceso ao recinto intermedio faise mediante unha simple interrupción da muralla, apoiada en dúas grandes rochas colocadas en vertical que fan de xambas monumentais. Das tres portas da Cidá é a única aberta de forma perpendicular ao muro, e recorda aos accesos de grandes castros como San Cibrán de Las.
Recinto intermedio
A poterna
Un corte oblicuo nun punto disimulado da terceira muralla, separado do acceso principal. As poternas son portas secundarias pensadas só para o paso de persoas: permitían aos habitantes entrar e saír sen ser vistos. Descuberta en 1988, é o único elemento do castro que segue tal e como apareceu.
Sen consolidar desde 1988
O que quedou baixo a terra
Seis obxectos que
contan a Cidá
As campañas dirixidas entre 1982 e 1988 exhumaron desde ferramentas de fragua ata unha conta de colar chegada do norte de África. Todas as pezas se conservan no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.
Tenaces de metalúrxico
Apareceron en 1985 sobre a muralla da acrópole, preto da entrada, integradas nun depósito posiblemente ritual xunto a dúas espadas afalcatadas e un pico. Confirman o traballo do metal nun poboado rodeado de minas de estaño.
Moedas serradas
Das tres moedas atopadas, todas de prata, as dúas máis antigas presentan cortes feitos para comprobar a pureza do metal. Roma chegou a cuñar denarios dentados —nummi serrati— precisamente para evitar as falsificacións con alma de cobre.
Doa oculada púnica
Unha conta de pasta vítrea de orixe cartaxinesa que formou parte dun colar ornamental. Apareceu no contorno da porta norte na campaña de 1982 e é unha das pezas que sitúan o final do primeiro poboado.
Punta palmela
Remate metálico dunha lanza ou xavelina de madeira datable na Idade do Bronce. É a peza metálica máis antiga documentada no castro e unha notable excepción cronolóxica: case todo o demais é próximo ao cambio de era.
Fusaiolas e pesas de tear
Pezas de arxila cocida ou pedra cunha perforación central onde se insería un fuso de madeira. Coa torsión da la de ovella ou carneiro convertíanse as fibras en fío: a proba de que na Cidá se fabricaban tecidos.
Cerámicas
Máis de tres mil fragmentos, dos que só o 29 % permite identificar a forma orixinal. Olas de cociña, grandes recipientes de almacenaxe, pratos, cuncas, vasos piriformes e potes de orellas perforadas, modelados a man ou a torno.
Un martelo arreboladizo
Os mouros que
xogaban a lanzar
un martelo
Conta a veciñanza da Saceda que os mouros —os habitantes míticos deste territorio— guindaban un martelo desde A Igrexiña dos Mouros, na Serra do Larouco, ata a Cidá da Saceda. De aquí volvíano lanzar ata O Madorriño e, desde alí, por última vez, ata a Cidá de San Millao.
Como todas as lendas, agocha unha parte de verdade: os xacementos máis destacados nunca pasaron desapercibidos para a xente, que os dotou de relatos para explicar de forma mítica a súa orixe. E o martelo quizais teña que ver coa ferramenta que empuña unha figura antropomorfa aparecida na igrexa de Vilar de Perdizes, a 8,5 km ao sur: posiblemente un deus prerromano galaico-lusitano equivalente ao galo-celta Sucellus, ao nórdico Thor ou ao romano Vulcano.
- A Igrexiña dos MourosPosible castro na Serra do Laroucosaída
- A Cidá da Saceda2 km
- O Madorriño1,3 km
- A Cidá de San Millao2,8 km
Planifica a túa visita
Dous roteiros
sinalizados
O xacemento está aberto todo o ano, con acceso libre e gratuíto. Un panel principal na entrada e varios atrís de contexto guían o percorrido polos tres recintos.
-
30 min
Percorrido curto: subida directa á croa polo interior dos recintos, coas cabanas escavadas e a porta ciclópea.
-
60 min
Percorrido completo: rodea a terceira muralla polo exterior, permite ver a porta norte, a poterna e as vistas sobre a chan luso-galaica.
O terreo é irregular e pedregoso, e non está adaptado para persoas con mobilidade reducida. Recoméndase calzado de monte e evitar as horas centrais no verán: non hai sombra no xacemento.
- Onde está
- A Saceda, parroquia de Lucenza · 32688 Cualedro (Ourense). A menos de 500 m da aldea da Saceda, ao pé da Serra do Larouco.
- Como chegar
- Desde Lucenza, pista de terra en bo estado ata os pés do castro. Os últimos 200 m fanse a pé.
- Coordenadas
- 41.93150, −7.62734
- Preto de aquí
- A Cidá de San Millao (3,5 km), a vila romana de Santa Marta de Lucenza, a Ruta dos Muíños das Mercedes e a Pena da Muller, na Serra do Larouco.
- Información
- Concello de Cualedro · +34 988 42 40 04 · concello@cualedro.gal
Descargas
Os paneis do castro,
en PDF
Os dez soportes interpretativos instalados no xacemento, en calidade de impresión. Podes consultalos antes de subir ou empregalos en traballos escolares e divulgativos citando a súa procedencia.
Panel principal
Un poboado entre castros e citaniasPlano xeral do xacemento, os tres recintos e os roteiros de 30 e 60 minutos
13,3 MB
Atrís de contexto
Tres murallas para tres recintosAs defensas do poboado e as tenaces de metalúrxico atopadas en 1985
7,2 MB
A porta norteA entrada monumental, a doa oculada púnica e a punta palmela
18,7 MB
As cabanas do segundo momentoA ampliación do poboado cara ao oeste e as moedas serradas
16,6 MB
Un martelo arreboladizoA lenda dos mouros e o mapa dos xacementos veciños
19,1 MB
Placas do percorrido
O primeiro castroA fase inicial da Idade do Ferro e a fibela de cinto de 1985
2,1 MB
Unha porta ciclópeaO acceso ao recinto intermedio e a reconstrución hipotética da muralla
10,2 MB
A poternaA porta secundaria descuberta na campaña de 1988
2,3 MB
Fabricando tecidosFusaiolas, pesas de tear e o fiado da la
2,5 MB
CerámicasMáis de tres mil fragmentos exhumados entre 1982 e 1988
2,9 MB
Os ficheiros están preparados para impresión, polo que teñen un peso elevado. Se só queres consultalos na pantalla, ábreos directamente no navegador en lugar de descargalos.
Créditos
Escavacións arqueolóxicas dirixidas por Antonio Rodríguez Colmenero (1982–1988). Debuxos de Santiago Ferrer. Fotografías dos materiais: Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. Traballos recentes de posta en valor a cargo de Xeitura. Imaxes procedentes dos paneis interpretativos do xacemento.
Financiamento
Proxecto de sinalización e posta en valor do Castro da Saceda.